HUMANIZM CHRZEŚCIJAŃSKI - odmiana h., będąca konsekwencją podstawowych twierdzeń chrześcijańskiej antropologii, stanowiąca wyraz uznania godności człowieka, mającej ostateczną podstawę w Bogu Stwórcy i Zbawicielu.

H. chrześcijański wypływa z koncepcji teizmu i personalizmu, uwzględnia bowiem i dowartościowuje wszystkie istotne elementy ludzkiej osoby - ciało i ducha, sferę życia zmysłowego i intelektualnego, poznanie prawdy i działalność moralno-społeczną, wymiar życia doczesnego i nadprzyrodzonego, autonomię człowieka oraz jego związek z Bogiem; respektuje też podstawowe potrzeby ludzkiej osoby bez równoczesnej jej absolutyzacji i deifikacji, ukazując przy tym potrzebę włączenia się człowieka do wspólnoty osób (oponuje przeciwko dominacji klasy, narodu lub rasy). H. chrześcijański, uznając Boga za źródło wszelkiego bytu i za najwyższego moralnego prawodawcę, afirmuje równocześnie immanencję człowieka w świecie i jego odpowiedzialność za własny los. Integralnym elementem h. chrześcijańskiego jest teoria osobowych i ekonomiczno-społecznych praw człowieka, którym odpowiadają zobowiązania osoby wobec społeczeństwa. Ontologiczną i aksjologiczną podstawą teorii h. chrześcijańskiego są: uznanie wyższości osoby nad materialną naturą, uznanie niezbywalnej godności osoby, jej rozumności, wolności i wrażliwości moralnej, a także zdolności do odkrywania zasad prawa naturalnego, będącego podstawą norm postępowania moralnego, oraz zdolność do tworzenia - w zakresie kultury umysłowo-duchowej - nauki i szeroko rozumianej pracy. Bytowa zależność od Boga w h. chrześcijańskim nie ma charakteru zniewolenia psychiczno-społecznego; człowiek pojmowany jest nie jako narzędzie Stwórcy, lecz jako powołany do partycypacji w życiu Boga. H. chrześcijański widzi Boga nie jako rywala człowieka, lecz jako podstawę jego godności, stąd religijne idee i wartości wzbogacają jakościowo życie ludzkie, a opozycja teocentryzmu i antropocentryzmu zanika w chrześcijańskiej antropologii, ukazującej pełną realizację ideałów h. chrześcijańskiego w Jezusie Chrystusie jako Bogu i człowieku.

H. chrześcijański filozoficznie mieści się w nurcie h. personalistycznego; przybiera uwarunkowane historycznie i systemowo formy: 1) h. chrześcijańskiego augustyńskiego, eksponującego aktywność woli i sfery emocjonalnej (zwł. miłości); 2) h. chrześcijańskiego tomistycznego, wyjaśniającego w sposób całościowy i systemowy strukturę człowieka jako bytu osobowego, a także jego władz, atrybutów i działań; 3) h. chrześcijańskiego tomistyczno-fenomenologicznego, ujmującego człowieka w jego konkretnej aktywności i osobowym przeżywaniu wartości; 4) h. chrześcijańskiego egzystencjalnego G. Marcela, ukazującego wartość osobowego wymiaru człowieka (typu "być") w odróżnieniu od zabiegów dotyczących wartości ekonomicznej (typu "mieć"); 5) h. chrześcijańskiego dialogicznego J. Lacroix, widzącego w międzyludzkiej i religijnej więzi wspólnotowej oraz wymianie dóbr warunek istnienia i rozwoju osoby ludzkiej; 6) h. chrześcijańskiego społecznego E. Mouniera, podkreślającego znaczenia społecznych odniesień, a także zdolność i zobowiązanie do osobowego rozwoju oraz zaangażowania w przebudowę struktur życia społecznego; 7) h. chrześcijańskiego integralnego wieloaspektowo zarysowanego przez J. Maritaina.

Stanisław Kowalczyk

<--Powrót do haseł