HEUREZA (gr. heuresis - odnalezienie, odkrycie) - w metodologii nauk: wynajdywanie sposobów prowadzących do rozwiązania postawionego problemu (udowodnienia twierdzenia, rozwiązania równania, podania definicji); w pedagogice: metoda nauczania polegająca na naprowadzaniu ucznia na właściwy tok rozumowania i doprowadzeniu do samodzielnego rozwiązania przez niego zagadnień, wymagająca aktywności ucznia i rozwijająca samodzielność myślenia.

Wyróżnia się 3 podejścia do rozwiązania zadania: a) algorytmiczne, charakteryzujące się jednoznacznością i szczegółowością gwarantującą wysoką efektywność rozwiązania (wadą jest wąski zakres zastosowań); b) konatywne, czyli tzw. metoda prób i błędów, o szerokim zakresie stosowalności (wadą jest niska efektywność); c) heurystyczne (pośrednie pomiędzy podejściem algorytmicznym a konatywnym, rozwijane na gruncie heurystyki). Owe podejścia na różne sposoby realizują ogólny plan rozwiązania dowolnego zadania, na który to plan składają się następujące działania: podjęcie zadania, wyjaśnienie zadania, uzasadnienie zadania, analiza zadania, planowanie metody rozwiązania, poszukiwanie i ustalanie rozwiązań, wybór rozwiązań, sprawdzanie i refleksja nad rozwiązaniem. H. może być uprawiana: a) w sposób refleksyjny (zmierza wówczas do zrozumienia istoty twórczego myślenia i odkrywania sposobów ich uczenia się i nauczania); b) w sposób pragmatyczny (czerpie inspirację z potrzeb praktyki wynalazczej i służy tej praktyce); c) w sposób informatyczny (wykorzystuje się środki i metody informatyki).

Wśród metod h. refleksyjnej można wyróżnić: a) metodę Sokratejską, gdzie rozwiązanie problemu dokonuje się na dwóch etapach: elenktycznym (zmierza się przez ujawnienie założeń głoszonego poglądu do wykazania jego niepożądanych konsekwencji) i majeutycznym (przyjęcie nowych założeń, analiza faktów, synteza rozwiązania, krytyka osiągniętego rezultatu); b) metodę Arystotelesowską: wgląd w istotę rzeczy ma się dokonać za pomocą swoiście rozumianej indukcji (epagoge); pomocniczy charakter ma analiza ujęć problemu przez wcześniejszych filozofów (historyzm arystotelesowski); c) metodę Kartezjańską, zmierzającą do osiągnięcia wiedzy pewnej; etapy: nie przyjmować nic, co by nie było rozpoznane jako oczywiste, rozłożyć zagadnienie na pytania szczegółowe, od przedmiotów najprostszych wznosić się do przedmiotów złożonych; d) metodę G. Polya, zmierzającą do rozwiązania zadania (zwł. matematycznego) w pięciu etapach: zrozumienie zadania, układanie planu rozwiązania zadania, wykonanie planu, sprawdzenie wyniku, refleksja nad rozwiązaniem; e) metodę systemową, opierającą się na pojęciu systemu rozumianego jako zespół współdziałających, wzajemnie powiązanych elementów.

Wśród metod heurystyki pragmatycznej można wskazać: a) analizę morfologiczną, opartą na zamyśle systematycznego rozpatrywania wszystkich elementów danego zbioru wyznaczonego treścią i zakresem zadania; b) metodę "burzy mózgów", w której starannie dobrana grupa osób pod kierownictwem lidera poszukuje rozwiązania zadania, zgłaszając możliwie wiele dodatnio ocenianych pomysłów jego rozwiązania; c) tzw. synektykę, gdzie rozwiązywanie zadania opiera się na dyrektywie odrzucania utartych reguł i pozornie niepodważalnych prawd.

Marek Lechniak

<--Powrót do haseł