GIEDYMIN Jerzy - metodolog, logik, historyk nauki, ur. 18 VII 1925 w Klecku w powiecie Nieśwież k. Nowogródka, zm. 24 VI 1993 w Pile.

Dzieciństwo spędził w Nowogródku, a w 1937 zamieszkał w Krośnie nad Wisłokiem. Wykształcenie gimnazjalne i licealne zdobył w czasie II wojny światowej, pobierając naukę od osób prywatnych; w 1944 zdał maturę przed Tajną Komisją Egzaminacyjną w Krośnie. W 1945 podjął studia z filozofii w zakresie filologii ang. na Wydziale Humanistycznym UJ, a po zaliczeniu pierwszego roku przeniósł się na UAM, gdzie kontynuował naukę, studiując jednocześnie w Akademii Handlowej w Poznaniu. W 1950 uzyskał 2 magisteria na podstawie prac: Thomas Deloney's The Gentle Craft - An Exemple of Elizabethan Prose - Fiction (UAM), oraz Konkurencja na światowych rynkach frachtowych (Akademia Handlowa). Już w trakcie studiów pracował G. w Akademii Handlowej w Poznaniu, początkowo jako asystent-wolontariusz, następnie jako asystent i starszy asystent w Katedrze Nauki o Transporcie Lądowym i Morskim. W 1951 podjął pracę w Katedrze Planowania Gospodarki Narodowej w tejże uczelni. Od roku akademickiego 1953/1954 został zatrudniony w charakterze starszego asystenta w Katedrze Logiki Wydziału Filozoficzno-Historycznego UAM; w 1955 awansował na stanowisko adiunkta, a w 1961 docenta etatowego i został kierownikiem Katedry Logiki, pełniąc tę funkcję do swego wyjazdu do Wielkiej Brytanii. Od 1966 do 1967 zajmował w tejże katedrze stanowisko prof. nadzwyczajnego. Już od czasów studenckich współpracował naukowo z K. Ajdukiewiczem, a w latach 1957-1960, podczas dwóch pobytów stypendialnych na Uniwersytecie Londyńskim, z K. Popperem. Wiosną 1966 na zaproszenie Wydziału Filozofii Uniwersytetu w Durham udał się G. do Wielkiej Brytanii, gdzie wykładał logikę i metodologię nauk. Współpracował także z Uniwersytetem Londyńskim i Sussex University, gdzie prowadził zajęcia z tych przedmiotów. Od 1967 był prof. filozofii w University of Sussex w Brighton, gdzie od 1986 do przejścia na emeryturę w 1990 pełnił funkcję kierownika Zakładu Logiki i Metodologii Nauk na Wydziale Nauk Matematyczno-Fizycznych. Wykładał tam historię i filozofię fizyki.

G. przyczynił się do powstania ok. 1960 tzw. metodologicznej szkoły poznańskiej, która stosuje analizę rekonstrukcyjną do rzeczywistej praktyki badawczej w naukach empirycznych oraz programowo zakłada unikanie apriorycznego normatywizmu; szkołę współtworzyli m.in. J. Kmita, J. Topolski, L. Nowak, J. Such, K. Zamiara i I. Nowak.

Ważniejsze prace G.: Pojęcie hipotezy oraz stawiania i sprawdzania hipotezy w analizie historycznej; Semantyczne podstawy klasyfikacji źródeł historycznych; Indukcjonizm i antyindukcjonizm; A Generalization of the Refutability Postulate; Koncepcja racjonalnego działania i charakterystyka metodologiczna opartych na niej teorii; Authorship Hypotheses and Reliability of Informants; Z problemów logicznych analizy historycznej; Hipotezy, metodologia opisowa, wyjaśnianie; Problemy, założenia rozstrzygnięcia. Studia nad logicznymi podstawami nauk społecznych; O teoretycznym sensie tzw. terminów i zdań obserwacyjnych; Wykłady z logiki formalnej, teorii komunikacji i metodologii nauk - dla studentów Wydziału Filologicznego oraz Filozoficzno-Historycznego; The Paradox of Meaning Variance; Consolations for the Irracionalist?; Science and Conventions. Essays on Henri Poincaré’s Philosophy of Science and the Conventionalist Tradition.

Filozofia nauki i metodologia nauk. Badania naukowe G. koncentrowały się wokół trzech podstawowych dziedzin wiedzy: ogólnej metodologii nauk, metodologii nauk społecznych i historycznych oraz filozofii i historii nauki. W swoich badaniach skupiał się głównie na zagadnieniach związanych z problematyką struktury teorii empirycznej, statusu poznawczego teorii empirycznych, sprawdzania hipotez, filozoficznych założeń badań naukowych, specyfiki niektórych teorii epistemologicznych, m.in. pozytywizmu, hipotetyzmu, konwencjonalizmu. Podejmował również refleksję nad rolą konwencji w nauce, a także nad znaczeniem metod formalnych w naukach szczegółowych. Zajmował się także problematyką pytań i odpowiedzi w naukach, a także porównywalnością i niewspółmiernością (współmiernością) teorii naukowych. Badał logiczne podstawy nauk społecznych i historycznych. Naukę rozumiał i interpretował G. inspirując się poglądami K. R. Poppera, upowszechniając jego poglądy (hipotetyzm) w polskim środowisku filozoficznym. Przeciwny był neopozytywistycznej koncepcji uprawiania nauki, nawiązując jednocześnie do K. Ajdukiewicza zasad używania formalnych środków w refleksji metodologicznej. Analizując problematykę metodologiczną w zakresie nauk ścisłych, głównie fizyki, badał G. jej historyczne i logiczne konteksty powstawania. Ustosunkowując się do koncepcji metodologicznych P. K. Feyerabenda i T. Kuhna wykazywał możliwość prowadzenia racjonalnej dyskusji pomiędzy zwolennikami konkurujących teorii naukowych; opowiadał się za racjonalnością nauki, przeciwstawiając się tendencjom do jej "anarchizacji". Teorię poznania naukowego pojmował jako empiryczną dyscyplinę humanistyczną zmierzającą do systematycznej rekonstrukcji interpretacyjnej reguł metodologicznych, które są zakładane implicite w społecznej praktyce badawczej. Naukę uważał za jedną z form świadomości społecznej, która rozwija się zgodnie z (akceptowanymi przezeń) prawami materializmu historycznego, odpowiadając zapotrzebowaniom społecznej produkcji.

Ryszard Polak

<--Powrót do haseł