GAUSS Carl Friedrich - matematyk, fizyk, astronom, ur. 30 IV 1777 w Brunszwiku, zm. 23 II 1855 w Getyndze.

Po studiach w Getyndze uzyskał w 1799 doktorat w Helmstedt; od 1807 był prof. uniwersytetu w Getyndze i dyrektorem miejscowego obserwatorium astronomicznego. Opublikował Disquisitiones arithmeticae - podstawową dla teorii liczb i algebry, oraz inne prace, zwł. z zastosowań matematyki (twierdząc jednak, że nie ma bardziej praktycznej rzeczy niż dobra teoria). Zastosował rachunek prawdopodobieństwa do szacowania błędów (krzywa rozkładu normalnego prawdopodobieństwa, zw. krzywą Gaussa), co było ważne dla metodyki eksperymentu. W fizyce sformułował w 1829 jedną z najogólniejszych zasad mechaniki (zasada Gaussa). Wraz z W. Weberem wprowadził absolutny elektromagnetyczny układ jednostek; w 1833 zbudował telegraf elektromagnetyczny. W 1835 rozpoczął badania nad magnetyzmem ziemskim, w 1809 wydał dzieło z teorii ruchu ciał niebieskich. W geodezji zastosował dogodną praktycznie metodę najmniejszych kwadratów i teorię powierzchni. Ok. 1816 odkrył nieeuklidesową geometrię (nie opublikował jej); zakwestionował słuszność doktryny I. Kanta, że pojęcie przestrzeni jest a priori euklidesowe i traktował geometrię jako wiedzę empiryczną. Praktyczną stosowalność matematyki uzasadniał G. na podstawie religijnego przekonania o boskim charakterze porządku w kosmosie, gdyż jego zdaniem Bóg włożył relacje liczbowe w materię ("Bóg rachuje"). Był skrajnie krytyczny wobec filozoficznej interpretacji matematyki, choć na temat jej metodologii i podstaw sam prowadził rozważania; zebrano je w Zur Metaphysik der Mathematik. Ze względu na wszechstronność, dojrzałość i wagę osiągnięć naukowy G. nazywany jest Princeps Mathematicorum.

Anna Buczek

<--Powrót do haseł