EPIKUR Z SAMOS - założyciel epikurejskiej szkoły filozoficznej, twórca systemu filozoficznego, nazwanego od jego imienia epikureizmem, ur. w 341 na Samos, zm. w 271 przed Chr. w Atenach.

Syn Ateńczyka Neoklesa; studiował na Samos u platonika Pamfilosa i na Theos u demokrytejczyka Nausifanesa; po ukończeniu 18 roku życia, gdy odbywał w Atenach służbę wojskową jako efeb, studiował u trzeciego scholarchy Akademii Platońskiej - Ksenokratesa; czytał także pisma Arystotelesa, lecz, jak oświadczał, nie nauczył się niczego od swoich nauczycieli, a do Platona żywił wyraźną niechęć.

Pierwszą własną szkołę filozoficzną założył w Mitylenie na wyspie Lesbos, drugą w Lampsakos; szkoły te funkcjonowały jeszcze wtedy, gdy E. z gronem uczniów przeniósł się ok. 307 do Aten, gdzie na przedmieściach założył trzecią i największą szkołę, zw. Ogrodem, w której ukształtował się ostatecznie jeden z trzech najważniejszych kierunków filozoficznych epoki hellenistycznej - epikureizm.

E. był autorem ok. 300 pism (wykaz tytułów przytacza Diogenes Laertios). Do naszych czasów zachowały się: trzy listy (List do Menoikeusa, List do Herodota, List do Pytoklesa); zbiór 40 sentencji - Główne myśli, z których każda przekazywała najważniejsze przesłanie poszczególnych traktatów E.; zbiór maksym - Sentencje Watykańskie (Gnomologium Vaticanum), oraz frg. przekazane w pismach jego uczniów, w pismach doksografów, oraz odtworzone z ocalałych frg. papirusów z Herkulanum.

Jeden z najważniejszych traktatów E. to pismo O naturze w 37 księgach, nad którym E. pracował przez całe życie, składające się z 4 części: księgi I-XIII zawierały wykład fizyki, księgi XIV-XV polemikę z teoriami innych fizyków, księga XXV zawierała wykład o duszy, jej naturze i funkcjach, księga XXVIII rozważała problemy języka. Treść traktatu jest rekonstruowana na podstawie frg. papirusów z Herkulanum i zachowanych listów: List do Herodota zawiera streszczenie księgi I-XIII, List do Pytoklesa - ksiąg poświęconych astronomii, meteorologii i zjawiskom atmosferycznym, List do Menoikeusa streszcza pisma E. poświęcone problemom etycznym. Przesłanie tych pism zawierają 4 pierwsze "główne myśli", znane jako tzw. czwórmian terapeutyczny albo "lekarstwo składające się z czterech części": "Bóg nie jest straszny; śmierci się nie odczuwa; to, co dobre, jest łatwe do zdobycia; to, co przykre, jest łatwe do zniesienia".

Epistemologii, nazywanej przez E. kanoniką, było poświęcone pismo Kryterium prawdziwości ([Kanon). Za najważniejsze dzieło etyczne uważano traktat O celu.

Nauka E. traktowana była przez jego uczniów w sposób dogmatyczny - nie podlegała ocenom ani modyfikacji, jego pisma były dla późniejszych epikurejczyków przedmiotem badań i analiz jako wzór filozofowania i punkt odniesienia dla ortodoksyjności teorii; żądał tego od swych uczniów E., który umierając przypomniał im o tym w słowach: "Żegnajcie i pamiętajcie o moich naukach".

Janina Gajda-Krynicka

<--Powrót do haseł