BYT KONIECZNY -- konieczność (necessitas) przeciwstawia się przygodności (contingentia), temu co niekonieczne. Koniecznym jest to, czego nie może nie być (Arystoteles). Konieczność w sensie ontycznym jest sposobem istnienia bytu i przysługuje takiemu bytowi, którego istota utożsamia się z istnieniem (por. byt absolutny).

Platon rozróżniał między b. k. idei a przemijającym "bytem" zmysłowym (materialnym), stanowiącym odbitkę idei. Dla Arystotelesa b. k. to czysty akt (Bóg). Rozróżniali b. k. od bytu przygodnego: Awicenna, Majmonides, Tomasz z Akwinu, Hegel. Ten ostatni pojmował "to, co konieczne" jako cel procesu (zmiany), a nie jego podstawę.

Tomasz z Akwinu w swojej argumentacji za istnieniem Boga, w drodze trzeciej, opartej na bycie przygodnym (niekoniecznym) stwierdza istnienie b. k. Gdyby wszystkie byty miały możność nieistnienia, to nie istniałyby żadne z nich. To bowiem, co może nie być, niekiedy nie jest. Jest jednak niemożliwe, żeby takie byty istniały zawsze. Rzeczywistość nie może więc składać się wyłącznie ze zniszczalnych (niekoniecznych) bytów. Byty zniszczalne nie wyjaśniają się bowiem same przez się. To, co istnieje, zawsze zaczyna istnieć tylko przez coś istniejącego. Gdyby zaś kiedyś nie było niczego, to nie istniałby żaden byt. Powstaje zatem pytanie, skąd pochodzą byty przygodne? Aby wyjaśnić istnienie takich bytów (w których nie ma koniecznego związku między ich istotą a istnieniem i w których istota i istnienie realnie się różnią), trzeba przyjąć istnienie bytu, który jest konieczny sam przez się i jako taki jest przyczyną istnienia wszystkich innych bytów. Musi on posiadać sam z siebie konieczność istnienia i być przyczyną istnienia wszystkich innych bytów. Nazywa się go Bogiem. Przyjęcie istnienia takiego b. k. jest jedynym sposobem wyjaśnienia istnienia bytów przygodnych.

Włodzimierz Dłubacz

<--Powrót do haseł