ADLER ALFRED -- psycholog, filozof i psychiatra, przedstawiciel nurtu zw. psychologią głębi, ur. 7 II 1870 w Wiedniu, zm. 28 V 1937 w Aberdeen (Szkocja).

Studia medyczne odbył w Wiedniu, i tam w 1896 uzyskał doktorat; w latach 1902--1911 był współpracownikiem S. Freuda. Od 1912 wykładał w Instytucie Pedagogicznym w Wiedniu, a w latach 1914--1935 także na uniwersytetach amerykańskich i angielskich. W 1914 założył i redagował czasopismo "Internationale Zeitschrift fur Individualpsychologie". W 1921 zorganizował w Wiedniu pierwszą dziecięcą poradnię pedagogiczną, a potem wiele innych klinik; w 1934 rząd Austrii je zamknął .

Jako pierwszy z uczniów Freuda A. przeciwstawił się niektórym jego poglądom: odrzucił jego koncepcję seksualizmu, a źródeł konfliktów upatrywał w warunkach społecznych, a nie w naturze człowieka. Stworzył nowy kierunek psychoanalizy, zw. psychologią indywidualną. Podkreślał w niej rolę środowiska w rozwoju osobowości oraz tzw. dążenie do mocy, czyli żądzę władzy, wyższości, będącej motorem działania człowieka, a wynikającej z kompleksu niższości. Podstawowym prawem życia ludzkiego jest przezwyciężanie "poczucia niepełnowartościowości", dowodzenie własnej wyższości; niezaspokojenie tej żądzy prowadzi do zaburzeń psychicznych i nerwic, które człowiek może wyleczyć tylko poprzez uczucia społeczne: poczucie wspólnoty i własnej wartości społecznej. Stąd duża rola rodziny, której struktura i warunki życia wpływają na cechy charakteru człowieka, oraz wychowania do życia społecznego, by człowiek mógł się spełniać w jakiejś dziedzinie, rezygnując z celów egocentrycznych na rzecz wspólnoty. Jednostka tylko wtedy rozwinie się właściwie, gdy będzie żyć jako cząstka całości-wspólnoty i dążyć do doskonałej formy tej wspólnoty, bowiem rozwój ludzkości zawsze był możliwy tylko dzięki wspólnemu dążeniu do doskonałości w wytworzeniu wspólnoty idealnej.

Do psychologii A. wprowadził pojęcie jednostki ludzkiej jako istoty jedynej i niepowtarzalnej, którą należy oceniać w aspekcie jej indywidualności. W ocenie życia psychicznego człowieka, które A. ujmował jako dynamiczny proces powstawania energii życiowych, należy akcentować problem osobowości. Człowiek od dzieciństwa ma pewien "styl życiowy", niezmienny w swej formie, dzięki czemu można badać jego psychikę, odwołując się do najwcześniejszych doświadczeń, kształtowanych przez rodzinę, szkołę i warunki społeczne, ponieważ istnieje stały związek między dziecięcym a późniejszym życiem człowieka. Cechy charakteru ludzkiego nie są wrodzone, lecz są współwytworem twórczego działania dziecka, i przez to włączone w jego styl życia, stąd dużo uwagi poświęcił A. wychowaniu i błędom wychowawczym, a poznanie życia duchowego dziecka uznał za rdzeń psychologii indywidualnej.

A. uważał, że człowieka można analizować poprzez postawę jaką zajmuje wobec trzech nieuniknionych zagadnień ludzkości, które musi rozwiązać: wobec nastawienia do innych ludzi, do zawodu i do miłości. Wyrastają one ze stosunku do społeczności, czynników kosmicznych i drugiej płci, a rozwiązanie ich stanowi o losie ludzkości i jej pomyślności. Natomiast obraz świata człowieka opiera się na jego mniemaniu o sobie i zadaniach życiowych, co decyduje o jego myśleniu, woli i działaniu.

Psychologia indywidualna A., polegająca na metodycznej analizie cech psychicznych poszczególnej osoby, podkreśla rolę świadomości; w przeciwieństwie do ówczesnych prymitywnych teorii biologicznych w psychologii, bada nie poszczególne składniki życia duchowego, ale jego całość i jednolitość.

Agata Szymaniak

<--Powrót do haseł