ADAMCZYK Stanisław -- filozof, ur. 11 X 1900 w Łękach, parafia Szczepanów, powiat Brzesko, zm. 3 I 1971.

W 1923 przyjął święcenia kapłańskie. Od 1926 studiował w Rzymie na uniwersytecie Gregorianum, w 1928 uzyskał tytuł doktora filozofii, w 1930 otrzymał tytuł magister aggregatus; od 1935 prof. Instytutu Teologicznego w Tarnowie; w 1939 habilitacja na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie; od 1946 zastępca prof. metafizyki i teorii poznania na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej KUL, w 1948 otrzymuje tytuł prof. nadzwyczajnego. W latach 1952--1956 wykładał w Instytucie Teologicznym w Tarnowie. W 1956 ponownie na KUL, pełniąc funkcję kierownika I Katedry Metafizyki; od 1962 przez trzy był kierownikiem Katedry Filozofii Przyrody. W latach 1948--1952 i 1961--1964 był prodziekanem Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej KUL. Czynny członek Tow. Naukowego KUL; w 1966 został członkiem Papieskiej Akademii św. Tomasza i Religii Katolickiej.

Dorobek naukowy A. obejmuje ponad trzydzieści publikacji, wśród nich uniwersyteckie podręczniki z zakresu filozofii tomistycznej, prace monograficzne, rozprawy, artykuły, biogramy i głosy dyskusyjne. Pozostawił nie opublikowane skrypty z etyki, psychologii i teodycei.

A. był twórczym kontynuatorem tomizmu tradycyjnego, zw. esencjalnym. Znał doskonale pisma Arystotelesa i Tomasza z Akwinu, do których ciągle się odwoływał; był znakomitym analitykiem, preferował metodę dedukcyjną, a w swych podręcznikach stosował scholastyczną (w formie sylogizmów) metodę wykładu.

Prace A. obejmują następujące bloki tematyczne: epistemologiczny, ontologiczno-teodycealny, kosmologiczny, antropologiczny i etyczny. Trzy pierwsze były głównym przedmiotem jego zainteresowań.

W epistemologii A. omawiał problem przedmiotu formalnego ludzkiego intelektu, przeciwstawiając się wyróżnianiu dwojakiego przedmiotu formalnego: ogólnego (byt jako byt) i proporcjonalnego (istota rzeczy materialnych); w ujęciu A. istnieje tylko jeden przedmiot formalny ludzkiego umysłu -- jest nim byt ujmowany w całej jego ogólności.

W bytowej strukturze aktu poznawczego człowieka wyróżniał dwa istotne elementy: świadomość podmiotu o przedmiocie oraz psychologiczną asymilację poznawanego przedmiotu przez poznający podmiot. W akcie poznawczym wyróżnił dwa etapy: wstępny i właściwy; tym ostatnim jest intencjonalne ujęcie przedmiotu przez podmiot w formie postaci wrażeniowej. A. polemizował ze skrajnym empiryzmem i idealizmem, przyjmując na terenie poznania zmysłowego realizm bezpośredni, tzn. interpretował wrażenia zmysłowe jako środek, za pomocą którego poznajemy bezpośrednio realny świat. A. akceptował trzy prawdy (własne istnienie, zasadę niesprzeczności, poznawalność prawdy) jako ostateczną podstawę pewności; za przedmiot formalny epistemologii uznał prawdziwość ludzkiego poznania, czyli jego zgodność z rzeczywistością; rozgraniczył różne formy sceptycyzmu i podał ich ocenę.

Innym przedmiotem zainteresowań A. była problematyka ontologiczno-teodycealna, a w niej trzy wątki: 1) ściśle ontologiczny; 2) z pogranicza ontologii i filozofii Boga; 3) argumentacja za istnieniem Boga. Uznawał jedność problemową metafizyki ogólnej i teodycei; akcentował różnicę realną pomiędzy naturą a istnieniem bytów przygodnych; reinterpretował pojęcie przyczyny, określając ją jako "zasadę wewnętrznie wpływającą na powstanie czegokolwiek innego", i dlatego oponował przeciw definiowaniu przyczyny jako bytu udzielającego istnienia skutkowi.

A. interesował się także filozofią przyrody. Jej zasadnicze elementy to: 1) zawężenie problematyki do filozofii przyrody nieożywionej; 2) określenie kosmologii jako nauki o naturze świata materialnego, wyjaśnianego w świetle jego ostatecznych przyczyn; 3) afirmacja przestrzennej skończoności wszechświata; 4) akceptacja i uzasadnienie teorii hylemorfizmu; 5) analiza właściwości ciał materialnych (ruchu, rozciągłości, jakości, czasu).

A. omawiał niektóre wątki problematyki antropologicznej, akcentując zwł. duchowe aspekty bytu ludzkiego: intelektualne poznanie, autodeterminizm wolnej woli, duszę jako ontyczną podstawę niematerialnych władz umysłowych. W zakresie aksjologii opublikował rozprawę poświęconą cnocie miłości -- jej przedmiotu materialnego i formalnego oraz relacji do innych cnót moralnych i teologicznych.

Stanisław Kowalczyk

<--Powrót do haseł